Geopolityka zagrożeniem dla banków. W tle także cyberbezpieczeństwo

Czynnikiem zwiększającym wrażliwość krajowego systemu finansowego na ryzyko geopolityczne jest wysoki i rosnący udział SPW w bilansach banków - podał NBP w półrocznym raporcie o stabilności finansowej. Dodał, że ekspozycja banków na SPW nabiera znaczenia z perspektyw rosnącego długu publicznego w przyszłości.

 

W tej edycji raportu NBP wymienił ryzyko geopolityczne wśród głównych źródeł ryzyka dla sektora finansowego.

Rośnie znaczenie ryzyka geopolitycznego w związku z powtarzającymi się licznymi napięciami międzynarodowymi, mającymi wpływ na rynki finansowe i uwarunkowania makroekonomiczne. W ostatnim okresie źródłem wzrostu natężenia ryzyka geopolitycznego stał się konflikt zbrojny na Bliskim Wschodzie - napisano w raporcie.

Dodano, że bezpośrednie ekspozycje banków i innych instytucji finansowych na rynki lub podmioty zagraniczne są niewielkie, jednak wojna na Bliskim Wschodzie może negatywnie wpłynąć na polskie instytucje finansowe kanałem pośrednim, prowadząc do zaburzeń w globalnych łańcuchach dostaw, spowolnienia wzrostu gospodarczego na świecie oraz wyższej inflacji.

Eksperci NBP wskazali, że ryzyko geopolityczne od pewnego czasu stało się ważnym źródłem ryzyka operacyjnego instytucji finansowych.

"Banki europejskie wskazują na ryzyko związane z cyberbezpieczeństwem i bezpieczeństwem danych jako jego główny komponent. Także w Polsce, w szczególności od agresji Rosji na Ukrainę w 2022 r., obserwowany jest wzrost incydentów zgłaszanych do CERT Polska: wykorzystywane są podatności w systemach informatycznych, a część incydentów dotyczy instytucji finansowych" - zauważono.

W przypadku Polski, wskazuje raport powołując się na Komitet Stabilności Finansowej, pomimo wzrostu liczby ataków, ocena ryzyka związanego z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi (ICT) pozostaje umiarkowana i porównywalna we wszystkich sektorach rynku finansowego.

Najwyższym wyzwaniem jest zarządzanie ryzykiem zewnętrznych dostawców usług ICT. Znaczenie ryzyka cybernetycznego dla stabilności finansowej będzie rosło w obliczu wykorzystania zaawansowanych modeli sztucznej inteligencji (AI) do odnajdywania słabych punktów systemów informatycznych używanych przez instytucje finansowe i instytucje infrastruktury finansowej - wskazano.

Analitycy NBP podkreślili, że czynnikiem zwiększającym wrażliwość krajowego systemu finansowego na wpływ ryzyka geopolitycznego jest wysoki i rosnący udział skarbowych papierów wartościowych w bilansach banków.

"W ostatnim okresie wpływ ten odczuwalny był m.in. w postaci spadku wycen aktywów na rynkach międzynarodowych, co również dotknęło krajowy rynek SPW" - napisano.

Jak podaje NBP, w początkowym okresie konfliktu na Bliskim Wschodzie przejściowy wzrost rentowności polskich obligacji skarbowych wyniósł ok. 1 pp. Było to przede wszystkim efektem wzrostu oczekiwań co do kształtowania się przyszłych stóp procentowych NBP, w warunkach wzrostu presji inflacyjnej wywołanej szokiem podażowym na rynku surowców energetycznych.

W przypadku szoków geopolitycznych premia terminowa ma także tendencję do wzrostu, co uwidacznia się głównie we wzrostach długookresowych stóp procentowych. MFW i organy nadzoru makroostrożnościowego krajów UE10 wskazują obecnie na większą rolę ryzyka związanego z sytuacją na rynku skarbowych papierów wartościowych, jako źródła zagrożeń dla stabilności finansowej globalnie, szczególnie w krajach o wysokim zadłużeniu - dodano.

Ekspozycja banków na rynek SPW w Polsce nabiera znaczenia również z perspektyw kształtowania się długu publicznego w przyszłości.

"Projekcje Ministerstwa Finansów przewidują możliwość wzrostu długu publicznego z obecnych ok. 60 proc. PKB do ok. 75 proc. PKB w roku 2029. Przy założeniu dotychczasowego udziału banków w zakupach nowych emisji SPW spodziewać się można dalszego wzrostu ich zaangażowania w te papiery wartościowe – z ok. 26 proc. aktywów na koniec 2025 r. do ok. 30 proc. w 2028 r." - ocenia NBP.

Banki ograniczają ryzyko zmiany cen rynkowych SPW poprzez zwiększenie udziału portfela utrzymywanego do terminu zapadalności (obecnie ok. 60 proc.), którego wycena księgowa nie jest wrażliwa na bieżącą zmianę cen oraz utrzymanie niskiego duration portfela.

Nawet w warunkach znacznych wahań cen papierów skarbowych, wpływ na fundusze własne sektora bankowego jest w ocenie NBP umiarkowany.

"Szacunki wskazują, że spadek rynkowej wyceny SPW odpowiadający wzrostowi ich dochodowości o 1 pp. powoduje obniżenie funduszy własnych sektora bankowego o ok. 7 mld zł (ok. 4 proc. funduszy własnych). Wpływ ten jednak jest niejednorodny i w przypadku niektórych banków może być większy z uwagi na znaczną część portfela wycenianą rynkowo" - ocenia NBP.

Bank centralny odnotowuje, że brak płynnego rynku instrumentów pochodnych nie pozwala na efektywne zabezpieczenie ryzyka kredytowego państwa.

"W przypadku wzrostu percepcji ryzyka kredytowego kraju przecena SPW dotyczyłaby również obligacji zmiennokuponowych, co odpowiednio zwiększyłoby skalę potencjalnego wpływu na kapitały banków (do ponad 10 mld zł). Warto zaznaczyć, że pomimo ograniczania przez banki udziału obligacji SP wycenianych rynkowo ich wartość jest wystarczająca do pokrycia hipotetycznych, zwiększonych potrzeb płynnościowych sektora" - dodano.

Wobec tego w rekomendacjach zawartych w raporcie zaznaczono, że w warunkach nasilonego ryzyka geopolitycznego i wysokiej niepewności, instytucje finansowe powinny wciąż wzmacniać systemy zarządzania ryzykiem finansowym i operacyjnym.

"Materializacja tego ryzyka może oddziaływać na instytucje finansowe wieloma kanałami, które w krótkim okresie mogą dotyczyć zwłaszcza wyceny aktywów, w tym obligacji skarbowych, oraz systemów ICT" - napisano. 

źrodło PAP Biznes 16 czerwca 2026  jz/ tus/ ana/